यमाई तलावासाठी सात दिवसांचा अल्टिमेटम: पंढरपूर नगरपरिषदेला न्यायालयीन लढाईचा इशारा

उद्या अजा एकादशीचे पवित्र पर्व. श्री विठ्ठल आणि रुक्मिणी मातेच्या दर्शनासाठी पंढरीत भाविकांची मोठी मांदियाळी जमत आहे. अशा या भक्तीमय वातावरणातच एका अत्यंत महत्त्वाच्या नागरी आणि पर्यावरणीय प्रश्नाने सर्वांचे लक्ष वेधले आहे. तो म्हणजे ऐतिहासिक यमाई तलावाचे संवर्धन. हा तलाव वाचवण्यासाठी स्थानिक नागरिक आणि कार्यकर्त्यांनी थेट पंढरपूर नगरपरिषदेला सात दिवसांचा अल्टिमेटम दिला आहे. तलावाच्या दुरवस्थेवर चर्चा करण्यासाठी नगरपरिषदेने तातडीने विशेष सभा बोलावलीच पाहिजे. तसे न झाल्यास तीव्र न्यायालयीन लढाई उभारण्याचा स्पष्ट इशारा देण्यात आला आहे.

संवर्धनाची तातडीची गरज

यमाई तलाव हा पंढरपूर शहराचा अमूल्य ऐतिहासिक आणि नैसर्गिक वारसा आहे. पण गेल्या काही वर्षांत त्याची मोठी दुर्दशा झाली. वाढते अतिक्रमण आणि प्रदूषणामुळे नागरिक प्रचंड चिंतेत आहेत. या जुन्या जलस्रोताचे पुनरुज्जीवन व्हावे. त्याच्या संरक्षणासाठी प्रशासनाने पारदर्शक आणि ठोस पावले उचलावीत, अशी मागणी स्थानिक सातत्याने करत आहेत. प्रशासनाचे मात्र याकडे सतत दुर्लक्ष होत आहे. याच दुर्लक्षामुळे नागरिकांमध्ये मोठा असंतोष खदखदतोय. तोच या सात दिवसांच्या अल्टिमेटममधून आता ठळकपणे समोर आला आहे.

न्यायालयीन लढाईची तयारी

कार्यकर्त्यांनी आता ठाम भूमिका घेतली आहे. येत्या सात दिवसांत पंढरपूर नगरपरिषदेने विशेष सभा बोलावून यमाई तलावाच्या संवर्धनासाठी निश्चित कृती आराखडा तयार करावा. तसे न झाल्यास न्यायालयात दाद मागण्याशिवाय दुसरा कोणताही पर्याय उरणार नाही. शहराच्या या नैसर्गिक वारशाचे रक्षण झालेच पाहिजे. त्यासाठी प्रशासनाला त्यांच्या कर्तव्याची जाणीव करून देण्याच्या उद्देशाने जनहित याचिका दाखल करण्याची तयारी सुरू आहे. पंढरपूरच्या निसर्गसंपदेचे रक्षण करण्यासाठी नागरिक किती कटिबद्ध आहेत, हेच या निर्णयातून दिसून येते.

अजा एकादशीचे आध्यात्मिक महत्त्व

एकीकडे प्रशासनासमोर हे मोठे नागरी आव्हान उभे आहे. दुसरीकडे पंढरपूरचे वातावरण मात्र भक्तीभावाने पार फुलून गेले आहे. उद्या अजा एकादशीचे महान पर्व असून, विठ्ठलनामाचा गजर करत संपूर्ण महाराष्ट्रातून हजारो वारकरी आणि भाविक पंढरीत दाखल होत आहेत. अजा एकादशीचे व्रत केल्याने सर्व पापांतून मुक्ती मिळते. तसेच त्यातून आध्यात्मिक शुद्धी प्राप्त होते, अशी वारकरी संप्रदायात श्रद्धा आहे. या दिवशी भाविक कडक उपवास करतात, आणि फलाहार किंवा साबुदाणा एवढाच त्यांचा आहार असतो. चंद्रभागेच्या वाळवंटात आणि मंदिर परिसरात संतांचे अभंग घुमतात. कीर्तने आणि श्री विठ्ठलाच्या अखंड नामस्मरणात भाविकांचा संपूर्ण दिवस मोठ्या आनंदात व्यतीत होतो.

वारकरी संप्रदाय आणि निसर्ग संवर्धन

यमाई तलाव वाचवण्याची ही धडपड वारकरी संप्रदायाच्या मूळ विचारांशी अगदी एकरूप आहे. संत ज्ञानेश्वर महाराज आणि संत तुकाराम महाराज यांनी नेहमीच निसर्गाशी कृतज्ञ राहून जगण्याचा संदेश दिला. वारकरी परंपरेत वृक्ष, नद्या आणि तलाव हे केवळ वापराचे साधन नाहीत. त्यात थेट ईश्वराचे रूप पाहिले जाते. म्हणूनच चंद्रभागा नदी आणि यमाई तलावासारख्या जलस्रोतांचे रक्षण करणे, ही वारकऱ्यांसाठी साक्षात ईश्वरसेवाच आहे. शहराचा निसर्ग आणि पर्यावरण टिकवून ठेवणे ही सर्वांची सामूहिक जबाबदारी आहे. तसे झाले तरच आपल्या संत परंपरेचा आणि पंढरीच्या वारीला येणाऱ्या प्रत्येक भाविकाच्या श्रद्धेचा खऱ्या अर्थाने सन्मान होईल.

येता आठवडा यमाई तलावाच्या भवितव्यासाठी अत्यंत निर्णायक ठरणार आहे. सध्या पंढरपूरच्या आसमंतात 'माऊली' नामाचा गजर घुमतोय. अजा एकादशीचा उत्साह शिगेला पोहोचला आहे. याच मंगल समयी, आपल्या लाडक्या पंढरीचा नैसर्गिक वारसा जपण्यासाठी नागरिक नगरपरिषदेच्या एका त्वरित आणि जबाबदार निर्णयाची आतुरतेने वाट पाहत आहेत.