चार धाम यात्रेमध्ये कल्याणच्या वारकरी पथकाकडून स्वच्छतेचा जागर

वारकऱ्यांनी हिमालयात रुजवले पंढरीचे विचार

वारकरी संप्रदाय म्हणजे केवळ टाळ-मृदंगाचा गजर नव्हे. ती अंतर्बाह्य स्वच्छतेची निरंतर वारी आहे. हाच माऊलींचा विचार उराशी बाळगून कल्याणच्या एका वारकरी पथकाने चार धाम यात्रेत एक उत्तम आदर्श ठेवला आहे. त्यांची यात्रा फक्त देवदर्शनापुरती मर्यादित राहिली नाही. प्रत्यक्ष श्रमदान करत त्यांनी या प्रवासात शारीरिक स्वच्छता मोहीम राबवली. त्यांच्या या कृतीतून डोंगराळ मार्गावरील हजारो यात्रेकरूंना निसर्गाचा आदर करण्याची प्रेरणा मिळत आहे.

पर्वतीय रांगांमध्ये पर्यावरण जागृतीचा प्रसार

यमुनोत्री, गंगोत्री, केदारनाथ आणि बद्रीनाथ. दरवर्षी लाखो भाविक या चार धामांच्या दर्शनासाठी येतात. पण या प्रचंड गर्दीमुळे हिमालयासारख्या संवेदनशील भागात कचऱ्याचे ढीग साचतात. ही विदारक स्थिती! ती पाहून कल्याणच्या वारकऱ्यांनी थेट स्वच्छतेची जबाबदारी खांद्यावर घेतली. कचऱ्याच्या पिशव्या आणि साहित्य सोबत घेऊन ते पदभ्रमणाच्या मार्गावर उतरले आहेत. विश्रांतीची ठिकाणे, वाटेत पडलेला प्लास्टिकचा कचरा आणि जुने कपडे ते अत्यंत काळजीपूर्वक गोळा करत आहेत.

त्यांची पहाट माऊलींच्या नामस्मरणाने होते. संत ज्ञानेश्वर महाराज आणि संत तुकाराम महाराज यांच्या अभंगांची गाथा गात त्यांचा पुढचा प्रवास सुरू होतो. एकीकडे मुखात विठ्ठलनामाचा गजर. दुसरीकडे अवघड वाटांवरून चालताना सुरू असलेली निस्वार्थ स्वच्छता! निसर्गाची काळजी घेणे हीच खरी भक्ती आहे, हे त्यांनी दाखवून दिले आहे. त्यांची ही सेवा पाहून अनेक प्रवासी आणि नागरिकही आता त्यांच्यासोबत सहभागी झाले आहेत. कीर्तनाचा स्वर आणि स्वच्छतेचा ध्यास यांचा हा संगम खरोखरच एक अद्भुत अध्यात्मिक वातावरण निर्माण करतो.

वारकरी मूल्ये आणि शिकवणुकीचे प्रतिबिंब

संत परंपरेत स्वच्छतेला महत्त्वाचे स्थान आहे. संत गाडगेबाबांनी कीर्तनातून हातात खराटा घेत गावे स्वच्छ केली आणि देव स्वच्छतेतच वास करतो हे शिकवले. कल्याणकरांचा हा उपक्रम याच मूल्यांचे थेट प्रतिबिंब आहे. तीर्थयात्रा म्हणजे केवळ गंतव्यस्थान गाठणे नव्हे. आपण ज्या मार्गावरून जातो, तो रस्ता आधीपेक्षा अधिक सुंदर बनवणे, हे त्यांनी कृतीतून सिद्ध केले आहे.

पर्वतीय परिसंस्थेवर सिंगल-युज प्लास्टिकचे कसे घातक परिणाम होतात, हे ते इतर यात्रेकरूंना समजावून सांगतात. ते विघटनशील पिशव्यांचे वाटप करतात. आणि स्थानिक दुकानदारांना कचऱ्याची योग्य विल्हेवाट लावण्याची विनंती करतात. वारकरी संप्रदायाच्या विनम्रतेने प्रभावित झालेल्या या उपक्रमाला उत्तराखंडमधील स्थानिक नागरिकांकडून प्रचंड चांगला प्रतिसाद मिळत आहे.

प्रवासात अजा एकादशीचे पालन

आज अजा एकादशीचा पवित्र दिवस आहे. लाखो वैष्णव श्री विठ्ठल आणि रुक्मिणी माता दर्शनासाठी पंढरपुरात जमत असताना, हे वारकरी पथक हिमालयाच्या शिखरांवर आपला उपवास करत आहे. तिथेच त्यांनी अजा एकादशीचे महत्त्व सांगणारे विशेष कीर्तन रंगवले. सर्व सजीवांच्या कल्याणासाठी आणि स्वच्छ पृथ्वीसाठी त्यांनी प्रार्थना केली. श्री विठ्ठल निसर्गाच्या कणाकणात वसला आहे. त्यामुळे पर्यावरणाचे रक्षण हीच खरी पूजा आहे, याची आठवण त्यांची ही कृती करून देते.